Wat is een Life Cycle Assessment (LCA)?

In dit artikel leggen we uit wat een Life Cycle Assessment is, hoe het werkt en waarom het gewenst is om deze te laten uitvoeren, bijvoorbeeld door de Hedgehog Company. Ook geven we een stukje geschiedenis, informatie over subsidie(s) en voorbeelden. 

Een Life Cycle Assessment (LCA), Analysis of  levenscyclusanalyse, beoordeelt de milieu- effecten die samenhangen met een product, proces of dienst gedurende de hele levensduur. De term ‘life cycle’ (levenscyclus) verwijst naar de belangrijkste activiteiten van de levensduur van een product, dienst of proces. Vanaf de winning van grondstoffen die nodig zijn om het product te maken, de fabricage, gebruik en onderhoud, tot de definitieve verwijdering of de link naar een eventueel volgende cyclus.

Een LCA is een framework om antwoord te kunnen geven op de vraag: Welke milieu-impact heeft een object op de wereld?  Het is geen makkelijke vraag om te beantwoorden omdat er onwijs veel factoren meespelen. Daarom biedt LCA kaders voor het meten van de impact. Zo kunnen de punten waar de milieu- impact groot is, genaamd ‘hotspots’, gevonden worden. De levenscyclus van een object (dienst, proces of product) bestaat uit 5 fases:

  1. (Winning van) grondstoffen
  2. Productie
  3. Transport
  4. Gebruik en onderhoud
  5. Afvalverwerking en/of link met volgende ‘cyclus’.

Een Life Cycle Assessment (LCA), Analysis of  levenscyclusanalyse, beoordeelt de milieu- effecten die samenhangen met een product, proces of dienst gedurende de hele levensduur. De term ‘life cycle’ (levenscyclus) verwijst naar de belangrijkste activiteiten van de levensduur van een product, dienst of proces. Vanaf de winning van grondstoffen die nodig zijn om het product te maken, de fabricage, gebruik en onderhoud, tot de definitieve verwijdering of de link naar een eventueel volgende cyclus.

Een LCA is een framework om antwoord te kunnen geven op de vraag: Welke milieu-impact heeft een object op de wereld?  Het is geen makkelijke vraag om te beantwoorden omdat er onwijs veel factoren meespelen. Daarom biedt LCA kaders voor het meten van de impact. Zo kunnen de punten waar de milieu- impact groot is, genaamd ‘hotspots’, gevonden worden. De levenscyclus van een object (dienst, proces of product) bestaat uit 5 fases:

  1. (Winning van) grondstoffen
  2. Productie
  3. Transport
  4. Gebruik en onderhoud
  5. Afvalverwerking en/of link met volgende ‘cyclus’.
LCA

Cradle to ...

 Er zijn verschillende modellen van een LCA. Eén manier om de impact van een object te beschouwen is cradle-to-cradle (van wieg tot wieg), waarbij het draait om circulariteit en daarmee het beperken (winning en productie), gebruik (energieverbruik, hulpstoffen) en afdanking (hergebruik en stort). Het draait erom dat alle gebruikte materialen na hun leven in het ene product, nuttig gebruikt kunnen worden voor een ander product zonder kwaliteitsverlies.

 

Een tweede manier is  ‘cradle-to-grave (van wieg tot graf). In deze theorie begin je bij de ‘cradle’, namelijk de allereerste fase van het totstandkomen van een object, zoals de rauwe materialen. Het meten van de impact eindigt bij de ‘grave’, het definitieve eindstadium van het product zoals de verwerking van het afval.

Bij cradle-to-gate eindigt het meten van de impact bij de fabriekspoort, dat wil zeggen de fase voordat het naar de consument wordt getransporteerd. Het is een versimpelde versie omdat het o.a. de gebruiksfase en afvalfase buiten beschouwing laat. Dit maakt het model geschikt voor situaties waarin het doel van de LCA het in kaart brengen van de productieketen is, of wanneer er nog data ontbreekt omdat het gaat om de ontwikkeling van een product. Tevens is door de verminderde complexiteit de LCA sneller en goedkoper te berekenen.  

Andere modellen zijn, gate-to-gate en well-to-wheel maar deze zijn minder gebruikelijk. 

Waarom een Life Cycle Assessment laten uitvoeren?

Een LCA is een unieke methode omdat het alle processen en emissies in het milieu omvat, van de winning van grondstoffen tot de uiteindelijke verwijdering van het product.  

De informatie die een LCA brengt, geeft de mogelijkheid om milieubewuste keuzes te maken in het ontwerp van een product of de verdere vormgeving. Met als doel de milieubelasting te minimaliseren. Het draagt bij aan de duurzaamheidsstrategie voor een bedrijf en kan gebruikt worden in de communicatie intern en extern. 

Het uitvoeren van een LCA voorkomt het verschuiven van milieuproblemen van de ene naar de andere plaats. Een besluitnemer krijgt door de LCA inzicht in het gehele systeem in plaats van enkel informatie over een enkel proces door een andere focus van het onderzoek. Zo kan bijvoorbeeld product A een betere keuze lijken omdat het minder afvalwater produceert, maar doordat niet alle impact uit het systeem is onderzocht, wordt er informatie gemist. Product B heeft namelijk minder afvalwater, maar produceert meer cradle-to- grave milieu-impact (bijvoorbeeld meer chemische emissies). Deze kennis leidt uiteindelijk tot een andere keuze. Hiermee genereert het een tool ter ondersteuning van integrale besluitvorming. 

Hoe werkt een LCA?

De methodiek van een Life Cycle Assessment (LCA) bestaat uit vier elementen en zijn vastgelegd in de ISO standaarden 14040 en 14044. 

1. Doel en reikwijdte

Het doel van een LCA is niet alleen om data van de milieu-impact te verzamelen, maar ook om op basis van deze data beslissingen en keuzes te kunnen maken. Daarom moet het doel vooraf bepaald worden en moet er rekening gehouden met het publiek waar de resultaten naar gecommuniceerd moeten worden. 

Ook moet besloten worden aan welke impact categorieën het object gemeten wordt, zoals klimaatopwarming potentieel, aantasting van de ozonlaag, eco- of humaan toxicologische effecten of verandering in landgebruik. Verder worden de grenzen van de impact op het object bepaald. Een voorbeeld; meten we de impact van het object op een enkel gebied of een soort organisme en stoppen we bij de impact op werknemers of nemen we ook de impact op hun families mee in het produceren van het proces?

2. Inventaris - Life Cycle Inventory Analysis (LCI)

De gegevens van het object worden verzameld en gemodelleerd. Welke in- en outputs heeft het object? Zoals gebruik van water, grondstoffen, transport etc. Deze data komt bijvoorbeeld uit de gas- en elektriciteitsrekening of een inkoop overzicht. 

Belangrijk is om in deze stap te kijken naar de beschikbaarheid van eventuele EPDs van grond- en hulpstoffen. Een Environmental Product Declaration (EPD) is een verklaring van de milieu-impact van een product die wordt opgesteld op basis van een LCA. Je kunt dus LCA’s gebruiken als input voor een volgende LCA. Een belangrijke opmerking hierbij is dat de aanwezigheid van een EPD niet per definitie betekent dat dit product ook milieuvriendelijk is.

3. Life Cycle Impact Assessment (LCIA)

In de derde fase wordt beoordeeld wat de bijdrage is van de gegevens van het object op de impact categorieën. Dus hoe draagt de verzamelde data, bijvoorbeeld het transport naar de fabriek, bij aan de uitstoot van broeikasgassen, en welke impact heeft dit op het opwarmingspotentieel van onze planeet? 

4. Interpretatie 

Het interpreteren van de resultaten verloopt via ISO 14040:2006 en bevat:

  • Het identificeren van belangrijke problemen op basis van de LCI en LCIA fase.
  • Een evaluatie van het onderzoek zelf: consistent, zorgvuldig en compleet?
  • Conclusies, aanbevelingen en beperkingen. 

De interpretatie is gebaseerd op de waarden van de opdrachtgevers en de waarden van de stakeholders. Het identificeren van de stakeholders is in de eerste fase al opgezet. Nu stel je de vraag welke stakeholders bepalen welk niveau van impact acceptabel is. Het is afhankelijk van de stakeholder wanneer iets de stempel milieuvriendelijk krijgt of niet. 

Uit de interpretatie van de resultaten volgt uiteindelijk actie. Doordat de hotspots van het object inzichtelijk zijn geworden, kan er nu gewerkt worden aan de verduurzaming. Dit kan in verschillende vormen, zoals productontwikkeling, strategie ontwikkeling of een marketingplan. Een samenvatting van de methode wordt weergegeven in onderstaande afbeelding.

Life Cycle Analysis (LCA)
De methodiek van een Life Cycle Analysis (LCA)

Geschiedenis van een LCA

Een LCA is geen nieuw concept. Het dateert uit 1960 toen consumenten producten met elkaar vergeleken werden, is product A beter dan product B? Zo’n twintig jaar later werd het geleidelijker belangrijker om de totale cyclus van het product te betrekken in de analyse gezien de milieu-impact vaak niet zit in het gebruik van het product, maar de productie, transport en de eindfase. Over de jaren heen werd een LCA een gestandaardiseerde methode voor het bepalen van de milieu-impact van een object. Kritiek op de LCA is dat het geen sociale impact bevat. Momenteel is een ‘sociale LCA’ in ontwikkeling. 

Verschil met CO2 voetafdruk

Een CO2-voetafdruk is een inventaris van alle broeikasgassen van de organisatie uitgedrukt in CO2, aan de hand van ISO 14064. Het is een berekening van de totale uitstoot van broeikasgassen van het bedrijf van afgelopen jaar. Het verschil met een LCA is dat de CO2-voetafdruk de milieu-impact meet op basis van een enkele impact categorie, namelijk broeikasgasemissies. Andere impact categorieën zoals bodemvervuiling en landgebruik worden in tegenstelling tot een LCA buiten beschouwing gelaten.

Subsidie

Om in aanmerking te komen voor de Milieu-Investeringsaftrek (MIA), moeten circulaire gebouwen en woningen voldoen aan verschillende eisen. Waaronder het gebruik van tenminste vijf bouwmaterialen die met een categorie 1 zijn opgenomen in de Nationale Milieudatabase én de eis dat deze materialen voor tenminste 50% bestaan uit gerecyclede grondstoffen of kunnen worden hergebruikt. Dat laatste moet blijken uit een LCA. De kosten voor de LCA kunnen worden meegenomen in de kosten die voor de MIA worden opgevoerd. 

Op dit moment zijn er voor bedrijven die niet in aanmerking komen voor de MIA geen subsidies beschikbaar. 

Voorbeeld

Een simpel voorbeeld van wat er met de data van een Life Cycle Analysis (LCA) gedaan kan worden, is de onderbouwing voor de keuze tussen plastic, papier of glazen bekers op een festival. Het model van cradle-to-cradle lijkt hier mooi te passen omdat de bekers wellicht hergebruikt kunnen worden in dezelfde gebruiksvorm of als grondstof. 

Ook voor de opdracht van UNBEGUN maakte wij een LCA voor hun nieuwe productlijn met de cradle-to-grave methode. Een collectie van o.a. laptop hoezen en tassen gemaakt van oude aanhangwagenzeilen. Vooraf is met UNBEGUN besproken wat het doel van de LCA is, in dit geval inzichtelijk maken hoeveel co2 er is bespaard door het gebruik van oude aanhangwagenzeilen. Tijdens de inventaris is data verzameld van o.a. het aantal producten per maand, vervoer van de producten, verpakkingsmateriaal en ook het product zelf (rits, rubber logo etc.). In de derde fase is de bijdrage is van de in- en outputs op de impact categorieën, bijvoorbeeld de bijdrage aan oceaanverzuring. Uit de berekeningen van deze LCA kon geïnterpreteerd worden dat er met het gebruik van de zeilen 61.800 kilogram CO2-equivalenten wordt bespaard en daarmee de laptop sleeve bijna 20% minder CO2-uitstoot dan een gemiddelde laptop sleeve. 

Met onze services ondersteunen wij ondernemers in impact maken. We bieden diverse losse services aan, of voegen deze met jou samen tot een ROADMAP2030 naar klimaatneutraal in 2030.